Osmanlı’nın yenilikçi Sultanları


Ahmet Dulkadiroğlu

Ahmet Dulkadiroğlu

Okunma 16 Eylül 2013, 12:18

Osmanlı İmparatorluğu,Kanuni Döneminden sonra önce duraklamaya,gerilemeye ve çağa ayak uyduramamaya başladı.Bu durumu ilk tespit edenler,ilk ciddi yenileşme hareketlerini başlatanlar  II.Osman (Genç Osman) ve III.Selim’dir.II.Mahmud ise en büyük engeli kaldıran kahramandır.

II.Osman’ın inkılapçı fikirleri arasında iyice yozlaşan ve askerlik hizmeti dışında ticaretle uğraşan, istedikleri zaman  “kazan kaldırıp” padişah değiştiren,tahttan indiren Yeniçeri ve Kapıkulu Ocaklarını kaldırmak ; yerine Anadolu,Suriye ve Mısır Türklerinden kurulu,yalnız askerlikle uğraşan,padişahın emirlerine mutlak şekilde bağlı yeni bir piyade sınıfı kurmak istiyordu.

Ayrıca padişah II.Osman,padişahların cariyelerle evlenmeleri âdetlerine son vermeyi,16.yüzyılda olduğu gibi  tanınmış Türk  ailelerden kız almayı düşünüyordu.Bizzat kendisi de Şeyhülislam’ın kızı ile evlendi.

Kanuni Süleyman’a kadar ki sultanların eşleri -bazı istisnalar dışında -Türk kızları idi.Mesela Osman Gazi’nin eşi Kırşehirli Şeyh Edebali’nin kızı ve şehzade Alaaddin’in annesi idi.Orhan Gazi’nin eşi Anadolu Selçuklu vezirinin  kızı,Yıldırım Beyazıt’ın eşlerinden biri Dulkadiroğlu Süleyman Bey’in kızı,biri Germiyanoğullarından idi.

Çelebi Mehmet’in eşi Emine Hatun Dulkadiroğlu Nasireddin Mehmet Bey’in kızı ve II.Murat’ın annesi idi.

Fatih’in eşlerinden Sitti Mükrime Hatun Dulkadiroğlu Süleyman Bey’in kızı ve II.Beyazıt’ın annesi  annesi idi.II.Beyazıt’ın eşi Ayşe Hatun Dulkadiroğlu Alaüddevle Bey’in kızı ve Yavuz Sultan Selim’in annesi idi.
Milli düşüncelere sahip Sultan II.Osman’ın  gençliği, tecrübesizliği ve gereksiz sertliği gemiye azıya almış Yeniçeriler için fırsat  bilinmiş , tahttan indirilerek şehit edilmesiyle noktalandı.

III.Selim de yenilikçi düşünceler kapsamında önce Yeniçeri Ocağı yerine Nizam-ı Cedid’i kurdu.Batı’da olduğu gibi Deniz Harp Okulları,Mühendis ve Topçu Okullarını yaptırdı.Ülkede büyük bir imar faaliyetlerine başladı.Ama yeniliklerYeniçerilerin hoşuna gitmiyor ve  rahatsızlık veriyordu. .Bir gün sıranın kendilerine geleceğini biliyorlardı.Kan içmeye ayarlı Yeniçeriler,Padişah Genç Osman gibi,III.Selim’i de tahttan indirerek şehit ettiler.

II.Mahmud’da ( 1808-1839) amcası III.Selim gibi yenileşme hareketlerine devam etti.İdare konusunda amcasının öğrencisi idi Tahta hazırlıklı olarak oturdu.Önce Kıyafet Kanunu yayınlayarak,bütün devlet görevlileri ilmiye sınıfı dışında fes,pantolon ve ceket giyeceklerdi.Sarık ve cübbeyi ancak ilmiye sınıfı taşıyabilecekti.Ancak softalar sarığın  yerine getirilen fes’e karşı büyük dedikodular yaptılar.

En iyi Yeniçeri,esnaflık yapıp halkı soyuyordu.Padişah  yaptığı yenilikleri zamana yayarak ve alt yapısını hazırlayarak önceki padişahlara da görev yaptırmayan en büyük çıbanbaşı Yeniçeri Ocağını ve Bektaşi Dergâhı’nı kaldırdı.Yerine Asâkir-i Mansûre-i Muhammediye (Muhammed’in zafer kazanmış askerleri ) adıyla modern Türk ordusu kurulmaya başlandı. Bu olay,Vakayı Hayriye olarak (Hayırlı Olay) adlandırıldı.Bakanlıklar yeniden düzenlendi.
İlköğretimi zorunlu hale getirerek,yerine denk düşen Rüştiye okullarını kurdu.Buharlı gemiler ve makineler satın alındı.Daha modern maliye idaresi ile posta teşkilatı kuruldu.Sadrazamın  adı başvekil olarak değiştirildi.Üç dilde yayın yapan ilk Türkçe Resmi Gazete Takvim-i Vekaayi yayına başladı.
Taassubu yenmek için sakalını kısa keserek, halkın içine çıktı, yeni kıyafetiyle kendi portresini yaptırarak  devlet dairelerine astırdı. Halk, inkılâpların lüzumunu anlayamadığından Yeniçerilerin de etkisiyle padişaha “Gâvur Padişah” diyorlardı.

Büyük atılımlar ve yenikliler yapan padişah  II.Mahmud, haklı olarak Avrupa tarihlerinde  “Büyük” unvanı ile anılır oldu.Batılı devletlerin görüşü,otuz bir yıla yaklaşan padişahlığı bir on yıl daha sürmüş olsa Osmanlı Devleti’nin çağın en ileri devleti olacağı yönündeydi. 

Batı musikisi,piyano,bando,orkestra,tiyatro,opera ve operet  Osmanlı’ya girdi.Günümüzdeki Harbiye ve Tıbbiye kuruldu.İlk defa kısmi nüfus sayımı yapıldı.
Bayındırlık alanında sayısız  hizmetler yapıldı. Beylerbeyi  ve Çırağan Sarayları onun zamanında yapıldı.Mescid-i Aksa tamir ettirildi.
Osman Gazi ve Sultan İbrahim’den sonra Osmanlı hanedanının üçüncü ve son soy atasıdır.Son altı Osmanlı padişahından ikisi onun oğlu,dördü ise torunuydu.Kendisi her dalda iyi yetişmişti.Hattat,bestekâr ve şairdi. Görevi başındayken 54 yaşında vefat etti.
Yenilikçi bu üç padişah devletin yeniden yapılanmasında Osmanlı’nın  Mustafa Kemal düşüncesindeki şahsiyetleriydi .Halen II.Mahmud’dan kalan bazı müesseseler varlığını sürdürmektedir.Ruhları şad olsun.

Yorum Ekle
İsim
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.
Avatar
Buse - 8 yıl önce
çok kısa beğenmedim