Safevi Türk Devleti  


Ahmet Dulkadiroğlu

Ahmet Dulkadiroğlu

Okunma 22 Ekim 2018, 08:43

Safevi Türk Devleti  

Kırk beş yıl önce ilk baskısı yapılan Rahmetli Prof.Dr.Faruk Sümer'in kitabinin 3.baskisini "Safevi Devletinin Kuruluşu ve Gelişmesinde Anadolu Türklerinin Rolü,(TTK, Ankara 2018)  okuyorum 
Konuyu özetledim.Okursunuz.Bes asır sonra günümüz ABD'nin 50 devletle güç olup, dünyaya ayar verirken , acaba biz neden bir olamayıp Birleşik Türk Devletlerini kuramadık.
Cumhurbaskanligi Forsundaki bir kısım Türk devletlerinden sadece onaltısi var.Neden yıktık,on altı devleti.Neden neden?
Osmanlı Devletine Timur neden saldırdi.Neden bizi hep ,' bizim ateş yaktı,,'
Cumhurbaşkanlığı formunda adı geçmese de ,Safevi,(1501-1736)tarihleri arasında merkezi  İran olmak üzere Azerbaycan, Ermenistan, ırak, Afganistan, Türkmenistan ve Güneydoğu Anadolu'da hüküm sürmüş Şii inanışa sahip bir Türk devletidir .
Bu devleti Anadolu'dan giden /göç eden asilzade Türkler kurmuştur.Ancak bu hareketler bilhassa Doğu ve Güneydoğu Anadolu'da yaşayan Türklerin nüfusca zayıf bir duruma düşmelerinin başlıca sebeplerindendir.
Safevi devletinin kuran kurucu unsur, diğer Şii topluluklardan ayırt edebilmek için Kızılbaş adıyla anılmıştır.Esasen onlar Kızılbaş sözünü bizzat kendilerini ifade etmek için iftiharla kullanmışlardır.Devletlerini (devlet-i Kızılbaş), hükümdarlarini (padişah-i Kızılbaş)    ülkelerini de ülke-i Kızılbaş olarak vasıflandirmislardir.13.ve  14.yuzyillardaki Türk göçebe unsurunun Kızıl börk giydikleri bilinmektedir.
Osmanlı'nin adalet ve yönetiminden memnun olmayan Sünni Türklerin de İran'a gitmelerine sebep oluyordu.
Safevi Devletinin kurulmasında beş büyük Oğuz Boyu önemli rol oynamıştır.Bunlar : 

1) Rumlu 2) Ustacalu,
3) Zul-Kadr (Dulkadir),4) Şamlu 5) Tekelu
Bu boyların dışında sekiz,on civarında küçük oymak bulunmaktadır.Dulkadirlilerin Acem Irak' ında dirlikleri bulunmaktadir.
Kırşehir bölgesinde 19.yuzyila kadar etkin olan Dulkadirliler, Safevi Türk devletinin kuruluşundan yıkılışına kadar emir olarak görev almıştır.Zamanimizda da Beylikten gelen aileler İran'da Zul-Kadr unvanıyla yaşamaktadir.
Dulkadir Boyu'nun Safevi Devlet yönetimde,
Şah Tahmasb döneminde önemli bir kısmı Fars'ta oturuyordu.(1535) Şiraz Valiliğinin yanı sıra Şah Kulu Halife ( 1533-1588) tarihleri arasında Mühürdarlik mevkiinde  bulunmuş,Saffaltu's Safa'yi Türkçe' ye çevirmistir.Dulkadirller çok zaman Mühürdarlik görevini devam ettirmiştir.
Sah Abbas devrinde Dulkadir Boyu'ndan altı emir görev yapmıştır.Bu rakam , Şamlu'dan sonra olmak üzere ikinci sırada yer almaktadır.
Dulkadir Boyu'nu Kavurgalu, Söklen, Şemseddin ki,Eymir, Hacılar,Sarı Şeyhlu,Camuslu ve Çiçeklu oymakları meydana getiriyordu.
Safevi Devletinin kuruluş esnasında Anadolu Türk unsurunun dini anlayışının hakim olduğu görülmektedir.Bugunku İmamiye (Caferiyye) mezhebi bilhassa Şah Tahmasb'dan itibaren başlayan oldukça uzun bir gelişmenin sonucunda oluşmuştur.
Devleti kuran ve devam ettiren Türk unsuru İran'in Fars halkı ,(Tat) ile karışıp kaynaşmayarak varlığıni zamanımıza kadar devam ettirmiştir.
Safevi Kızılbaş Türkleri , anayurtlari ile her türlü münasebetleri sürdürmüşlerdir.
Bolulu Köroğlu'nun destanı İran'a giderek bu ülkenin her tarafındaki Türklerin milli destanları olmuştur.Buna karşılık İran Türklerine ait Kerem ile Aslı,Arzu ile Kamber, Aşık Garip gibi bir çok halk hikayeleri de Türkiye'ye gelmiş, Türkiye Türklerinin de çok sevdikleri hikaye vasfını kazanmıştır.
Safevi Devleti,yine bir Türk Devleti olan Osmanlı Sultanı Yavuz Sultan Selim tarafından 1514 de Çaldıran'da büyük bir yenilgiye uğratılmış, 1737 de ise Afganistan Hükümdarı  Avsar Boyundan Nadir Şah  tarafından ortadan kaldırılmıştır.


Ahmet DULKADİROGLU
 
Yorum Ekle
İsim
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.