Türk kültüründe manilerden bir demet


Ahmet Dulkadiroğlu

Ahmet Dulkadiroğlu

Okunma 15 Mayıs 2015, 15:52

Türk kültüründe manilerden bir demet

Bir milletin kültürünün ve medeniyetinin taşıyıcısı elbette o milletin kullandığı dildir.Dil,düşüncenin aynasıdır.İnsan beyniyle düşünür,diliyle konuşur.Bu yolda eğer dünyada şiir ve söz medeniyeti adına bir medeniyet kurulmuş olsaydı,herhalde bunun adı “Türk Medeniyeti” olurdu.
Devletimizin kurucusu büyük önder Atatürk, “ Türkiye Cumhuriyeti’nin temeli kültürdür.” Derken bu olguyu dile getirmektedir.Tabiidir ki kültür,okuyup-yazmak,çağın en ileri bilgilerini hayata geçirmek ve milletimize ait asırlardır var olan yazılı olmayan değerlerimize sahip çıkmaktır.
Anonim halk edebiyatının en yaygın ürünü manilerdir.Maniler,halk kültürünün özüdür.Halkın her seviyedeki insanının yürek sızlaması,sevinci ve hayata bakışıdır.Okuma-yazması olmayan insanların da gönülden dökülen ezgisidir.
Maninin ilk söylenişte sahibi bellidir.Zamanla söyleyeni belli olan maniye,benzerleri ortak olur,belki kendinden bir şeyler katar,biraz daha olgunlaşır ve zamanla söyleyeni unutulur ve anonim olur.Bizim olur işte.
Teknolojik gelişmeler sayesinde yöresel olan maniler de anonimleşti.Yörelerin kendine has deyişleri bir tuşla,başka bir yörenin oldu çıktı.Ama olsun,kültürümüzde de bir birliktelik sağlandı diye düşünürken yine de yöre kültürünü yaşatmak adına,mani söylerken yöresini belirtmek gerekir.
Türk dünyasında maniler 7 hecelidir,11 heceli maniler yalnız ve yalnız Eğin (Kemaliye) manilerdir.Dolaysıyla biz dörtlükleri türkü diye biliyoruz der Mehmet Sadık Demirsoy ( Kemaliye Manileri )
Bu yazımda mümkün olduğunca ülkemizi baştan başa dolaşırken kültür şehri Kırşehir’den başlamayı vazife addederim.Kırşehir’in bazı manilerinde özellikle ,şehrin adı geçer.Bazı manilerinde dönemin örf,adet ve gelenekleri yansır dizelere.
“Oğlan işlik giyinmiş Aslanım herk ediyor Dağda tavuk kümesi
Hergimi terk ediyor Başında allı fesi
Giyinmiş de soyunmuş Hergin başını yesin Oğlanlar vezir olsa
Anasına varmış da Yârin elden gidiyor. Yine kızın kölesi.
Öptüm diye öğünmüş.”
Irmaklar su akmıyor Pınarın başı güzel Kaleden bakmayınan
Yar yüzüme bakmıyor Asbap yur taşı güzel Şapkayı yıkmayınan
Başka şehrin gülleri Bu Kaman’ın içinde Adama kız vermezler
Kırşehir gibi kokmuyor. Yârimin kaşı güzel. Geriden bakmayınan.”
Kırşehir ve yöre halkının çoğunluğu Maraş ve civar illerden göçle gelmişlerdir. Araştırıldığında manileri de kardeştir.
Şöyle ki ; “ Arpa ektim bir evlek / Dadandı ‘Hacı Leylek’ / Yazın beraber idik / Kışın ayırdı felek.” Bir başka manide ise , “ Altın yüzük var benim / Parmağıma dar benim / Şu Maraş’ın içinde / Selvi boylu yar benim.”
Eğin yeni adıyla Kemaliye,daha çok Harput kültürünün özelliklerini taşır,tarım arazileri yoktur,gençler gurbet elde İstanbul’da çalışmaktadır.Türkü sandığımız öyle manileri var ki :
“Şu karşı ki karlı dağlar var olsun Kurban olam gözlerinin içine
Ayrı düştüm o gidiyor gücüme
Selamı gelmeyen ağam sağ olsun Ela gözlerini sevdiğim ağam
Senden bana selam gelmek ar ise Sığmadın mı bir Eğin’in içine.”
Benden sana çok çok selamlar olsun.
Tokat’ın tokat gibi manileri var : “Şu geminin dümeni/ He hale koydu beni / Ağız tüfek,dil kurşun / Yürekten vurdu beni.”
Tabakta portakalsın/ Sözümüz burada kalsın /yılda bir kabrime gel /Toprağım kokun alsın.”
Muş, geleneklerini hatırlamaktadır : “ Sabahtır sabahlığın / Kimden alam sağlığın / Bağla kuş kanadına / Gönder gelsin yağlığın.”
Sinop da yardan yana dertlidir : “Minarenin alemi / Kaşlar kudret kalemi / Ben seni doktor sandım / Niye açtın yaremi.”
Konya’dan yakında ayrılıp il olan Karaman,manilerini güncelliyor : Türkçemiz zengin dildir / Karaman yeni ildir / Onca çiçek içinde / Benim sevdiğim güldür.”
Hatay,Semai dinlerin durağıdır : “ Hatay’da Ezan,Çanlar / Dildir farkı insanlar / Tüm dünya milletleri / Bizleri iyi anlar.”
Çukurova’da Adana : “ Altını bozdurayım / Gerdana dizdireyim / İpek mendil değilsin / Göğsümde gezdireyim.”
Karadeniz manileri hem güldürür,hem düşündürür : “Gız içluğun var midur / Giy bakayum dar midur / Elim sığacak kadar / Arada yer var midir.”
“Yüreğum dert dolidur / Perdelidur görinmez / Etsam halumi tarif / Tarif etmeye gelmez “
Yorum Ekle
İsim
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.